مرکز اسناد و تحقیقات
دفاع مقدس

رویدادهای 29 آبان؛

 
 
روزشمار اسناد سازمان ملل

نقش دیپلماسی در جنگ

اشتراک در RSS - نقش دیپلماسی در جنگ

پذیرش قطعنامه، با توجه به خطراتی که احساس می‌شد بقای انقلاب را تهدید می‌کند، تصمیمی خردمندانه بود. ایران با تن دادن به راه‌حل سازمان ملل  به عنوان یک خواست بین‌المللی نشان می داد که تسلیم اراده صدام و ریگان نشده است. این رفتار از پیروزی منطق راهبردی در عین ناکامی استراتژی جنگ خبر می داد زیرا برطبق منطق کلازویتس، نگرانی رهبری از تبعات آتی جنگ خود به مثابه یک پیروزی است.

پذیرش قطعنامه با تکیه بر مفهوم مصلحت

جمهوری اسلامی ایران، به دلیل تجاوز نظامی عراق به تمامیت ارضی ایران و زیرپا گذاشتن اصول عدم تعهد،تحرّکات دیپلماتیک گسترده ­ای را برای جلوگیری از قطعی شدن برگزاری اجلاس سران در بغداد آغاز کرد. دولت عراق با قبول شکست تلاش‌های سیاسی و دیپلماتیک خود، میزبانی هفتمین اجلاس سران غیرمتعهد را به دولت هند واگذار کرد.

حسین عسگری

برای رسیدن به یک تحلیل جامع در باب قطعنامه 598 و پذیرش آن نیازمند یک سیر مفهومی از مقاطع جنگ و یا مفاهیم اصلی آن هستیم. در این بخش به دو موضوع مهم "بررسی مشروعیت و عقلانیت ادامه جنگ بعد از خرمشهر" و "ضرورت همپایی دیپلماسی با قدرت نظامی" می پردازیم.

نادر نوروزشاد

زمانی که فرایند مذاکرات بدون تحول مناسب یا دورنمای مطمئنی از حل وفصل قطعی و عادلانه جنگ ادامه می‌یافت، روند رویدادهای صحنه جنگ به شکل خطرناکی در حال معکوس شدن بود. دکوئیار در خاطراتش به دریافت اطلاعاتی درباره جنگ از سوی دولت امریکا اشاره می کند که نشان می داد...

پیامدهای بن بست تصمیم گیری در لحظات خطیر جنگ

 دکوئیار در دیدار با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور که برای شرکت در چهل‌ودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک رفته بود پرسید که آیا ایران هرگونه یافته هیئت تحقیق را خواهد پذیرفت؟ رئیس‌جمهور پاسخ داد: ...

تلاش های میانجی‌گرایانه دکوئیار

یکی از دلایل طولانی شدن روند مذاکرات ایران و سازمان ملل را می بایست در بازی ظریف دیپلماتیک شوروی ارزیابی کرد. اتحاد جماهیرشوروی بر حمایت از تلاش های میانجی گرایانه دبیرکل تأکید و با پیشنهاد هرگونه مجازاتی علیه ایران مخالفت می‌کرد. مسکو علاوه بر مخالفت با طرح تحریم، از تشکیل کمیسیون تحقیق درباره مسئولیت جنگ حمایت کرد که برای عراق غیرقابل‌قبول بود.

بازی دیپلماتیک شوروی

تصویب قطعنامه 598 برای سرعت بخشیدن به فرایند خاتمه جنگ بود اما احتمالاً هیچیک از اعضای شورای امنیت و نه دبیرکل سازمان ملل نمی‌توانستند فرایندی فرسایشی را پیش‌بینی کنند که در قالب آن ایران مکرراً و حساب‌شده بازگو کند که «قطعنامه شورای امنیت را غیرعادلانه می‌داند، اما به کلی آن را رد نکرده و بر همکاری با دبیرکل سازمان ملل تأکید می‌کند »...

روند کند مذاکرات ایران و سازمان ملل

در 29 تیرماه 1366 قطعنامه 598 سازمان ملل متحد در خصوص جنگ عراق و ایران صادر شد. صدور این قطعنامه یکی از فصول مهم تاریخ دفاع مقدس بود. یکی از دلایل اهمیت این قطعنامه از این جهت است که در این قطعنامه برای اولین بار، یکی از خواسته های اساسی جمهوری اسلامی ایران، که همانا شناسایی متجاوز بود، گنجانده شده بود.

دستور کار، نه رد نه قبول قطعنامه

همه این مسائل در واقع درس‌های ما از جنگ تحمیلی است. حتی در هنگام جنگ و درگیری نباید فکر کنیم می‌توان همه چیز را از طریق نظامی پیش برد. مدیران موفق آن‌هایی هستند که از نیروهای مسلح خود به موقع استفاده کنند و دست آوردهای نظامی را با ابزارهای دیگر و از جمله دیپلماتیک بتوانند تثبیت نمایند.

آسیب‌شناسی دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران طی جنگ تحمیلی در گفت‌وگو با دکتر علی خرم (بخش دوم)

چنانچه دولت ایران در نخستین روز تجاوز نظامی ارتش عراق، این موضوع را به اطلاع شورای امنیت می‌رساند و درخواست تشکیل جلسه فوری می‌کرد و خواسته‌هایش را مبنی بر توقف تجاوز و بازگشت به مرزهای بین‌المللی می‌کرد و در صحنه بین‌المللی و شورای امنیت یارگیری می‌نمود، قطعنامه 479  به عوض اینکه در ذیل فصل ششم منشور صادر گردد، می‌توانست در چهارچوب فصل هفتم صادر گردد و به جای اینکه از واژهٔ  "موقعیت " برای بیان شرایط جنگی بین دو کشور استفاده کند، می‌توانست واژهٔ  "تجاوز " را به کار برد.

آسیب‌شناسی دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران طی جنگ تحمیلی در گفت‌وگو با دکتر علی خرم (بخش اول)

عملیات انجام نشده کمیل، در بهار سال 1364، گرچه هیچ تاثیر مشخص و ملموسی در جغرافیای صحنه نبرد نداشت، اما در ذهن سران سیاسی و نظامی کشور، موجب شد تا گام دیگری به سمت واقع گرایی در استراتژی برداشته شود.

عملیات کمیل (انجام نشده)
برگرفته از کتاب روند جنگ ایران و عراق، به همراه مقدمه ای از نادر نوروزشاد

چنانچه گلوگاه ارتباطی عراق با خلیج‌فارس در جنوب بصره توسط جمهوری اسلامی تصرف شود می‌توان حداقل به پنجاه درصد خواسته‌های جمهوری اسلامی رسید و صلح برقرار کرد. .... یا باید در اینجا ( روبروی جزیره مینو) عملیات با تضمین موفقیت انجام دهیم، یا فرماندهان جای دیگری را برای عملیات پیشنهاد دهند، و یا درغیراین صورت چاره‌ای جز پیشنهاد صلح نداریم که البته حضرت امام این مسئله را نخواهند پذیرفت.

صحبت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در جمع فرماندهان جنگ در تابستان 1363

تا پاییز سال 64 (زمان آمادگی سپاه برای عملیات فاو) هنوز هیچ پیشنهاد صلحی مطرح نشده است و عمده قطعنامه ها و تلاشهای میانجیگرانه منطقه ای و بین المللی معطوف به برقراری آتش بس و کاهش دور تک ایران علیه صدام بود. در این نوشته به تحولات و فعالیتهای دیپلماتیک در مقطع آبان و آذر 64 (چند ماه قبل از عملیات والفجر 8) می پردازیم:

حسین عسگری

رشید: اعتقاد مسئولان نظام این است که دستگاه دیپلماسی هیچ‌وقت در اوج پیروزی‌های ما، قادر به انجام یک فعالیت مناسب با رشادت و فداکاری‌هایی که در صحنه جنگ اتفاق می‌افتاد نبوده است. البته حتماً آنها حرف‌هایی دارند. مثلاً آقای ولایتی به‌عنوان رییس دستگاه سیاست خارجی، حتماً از این دفاع می‌کند و می‌گوید نه، این‌طور نیست. ولی ما معتقدیم این حرفی که آقا محسن زده، حرف درستی است و شرایط واقعاً به سود ما پیش رفته بود. یعنی ما موازنه را با فتح خرمشهر به سود خود تغییر دادیم.

   با گذشت بیش از بیست سال از پایان جنگ تحمیلی و با کاهش حساسیت†ها در مورد تصمیمات اتخاذ شده، ارزیابی عمل†کرد نهاد†های دست‌†اندرکار در جنگ و میزان درستی