بررسی گفتمان‎های امنیّت ملّی جمهوری اسلامی ایران

مولف
بهادر زارعی
مترجم
ندارد
مالک
پژوهشهای جغرافیای انسانی
موضوع
روابط بین الملل
زبان
فارسی
شماره
دوره چهل و پنج، شماره یک
شابک
ندارد
تاریخ انتشار
۳۰ آذر ۱۳۹۰
محل انتشار
پژوهشهای جغرافیای انسانی
ناشر
پژوهشهای جغرافیای انسانی

در این نوشتار کوشش بر این بوده است تا به تحلیل و بررسی دو گفتمان امنیّتی موجود در جمهوری اسلامی از ابتدا تا کنون، سیر تکوینی و علل شکل‎گیری آن در جمهوری اسلامی ایران بپردازد. گفتمان نخست، به‎نام گفتمان انقلابی، مایه‎های نظریه‎ای خود را از اندیشه‎ی سیاسی اسلام، قانون اساسی و دیدگاه‎های تصمیم‎سازان دریافت می‎دارد که تفسیری فراملّی و امّت‎محور و از دیدگاهی گسترده‎تر و مستضعف‎نگر از امنیّت ملّی جمهوری اسلامی ایران ارائه می‎کند. مشکلات درونی کشور، الزامات جغرافیایی و بین‎المللی، به‎معنای آغاز دوره‎ای نوین در ملاحظات امنیّت ملّی کشور بود. در این دوره، تلاش حاکمان جمهوری اسلامی کاهش سطح ایستارهای ایدئولوژیک تأثیرگذار در ملاحظات امنیّت ملّی کشور بود، البّته نباید از تغییرات در سطح کلان و بین‎المللی و تأثیر آن بر ایران در این دوره بی‎توجّه بود. این دوره را می‎توان گفتمان ملّی امنیّت جمهوری اسلامی معرّفی کرد. گفتمان دوم، یک دهه پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و با دوره‎ی ریاست جمهوری آقای ‎هاشمی رفسنجانی آغاز شد که با توجّه به شرایط داخلی و بین‎المللی حاکم بر کشور و ظهور تنگناهای داخلی و تهدیدهای خارجی، همچنین فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد و از سوی دیگر ضرورت بازسازی کشور ناشی از ویرانی‎های جنگ تحمیلی ایران، خود را با قوانین مستحکم جغرافیای حاکم بر این سرزمین هماهنگ ساخت و گفتمان امنیّتی حفظ‎محور مبتنی بر حفظ نظام، کشور و توجّه به داخل و تأمین نیازهای آن را مدّ نظر قرار داد. پس از گذشت چندین سال به مرور زمان، ضعف و ناتوانی این رویکرد امنیّتی نیز آشکار شد و امنیّت سخت‎افزاری و نگاه به بیرون، به‎عنوان بنیاد تهدیدهای داخلی ایران، مورد چالش و نقد اساسی قرار گرفت و ناکارآمدی امنیّتی این رویکرد نیز آشکار شد.
کلیدواژگان
تهدیدهای سخت‎افزاری‎ و نرم‎افزاری؛ جغرافیای امنیّتی؛ قانون اساسی؛ گفتمان انقلابی؛ گفتمان ملّی

علاقه‌مندان به‌منظور مطالعه متن کامل این مقاله می‌توانند به فایل PDF مراجعه نمایند.